Noc listopadowa a faszyzm?

38
686

Noc listopadowa a faszyzm?

“Piękny, dwudziestoletni” poeta i redaktor “Sztuki i Narodu” Andrzej Trzebiński, którego ulubionym miejscem przechadzek (i randek) był park Agrykola z pomnikiem Jana III Sobieskiego, pisał, że noc listopadowa 1830 r. była pierwszą rewolucją faszystowską w historii. (Oczywiście nie była to dla niego nagana ani obelga).

Czy coś jest na rzeczy w tym zaskakującym, prima facie, określeniu? Wydaje się, że jest coś na rzeczy, jeżeli przypomnimy sobie tzw. cykl Kondratiewa (rozwijany u nas także przez prof. Piskozuba), który w modelu “dendrycznym” opisuje wyłanianie się w kręgu cywilizacji zachodniej nowych idei politycznych w wiekach XIX i XX, inspirowanych przez romantyzm, to ze wskazanych przezeń sześciu nurtów trzy należą do “ideologii kontestacji politycznej”: anarchizm, nihilizm, a na końcu faszyzm.

W akcji “belwederczyków” można zatem dostrzec kilka cech avant la lettre rzeczywiście faszystowskich, antycypujących zwłaszcza nurt zwany we Francji “romantyzmem faszystowskim” (Drieu La Rochelle, Brasillach):
– mieszany, wojskowo-cywilny charakter akcji, ale podjętej przez właściwie dopiero kandydatów na żołnierzy (podchorążych) dowodzonych przez zaledwie podporucznika: ten “mit porucznika”, najwyżej kapitana, występującego także przeciwko wyższym szarżom – generałom, którzy zdążyli już obrosnąć w tłuszcz i wrosnąć w establishment, pojawia się w wielu “rewolucjach narodowych” XX wieku (hiszpańska Falanga, francuska OAS, Grecja w latach 60., liczne pronunciamientos i golpes w Ameryce Płd.). W tej sytuacji jednak siłą rzeczy “mózgiem i sercem” akcji stają się cywile, którzy mają “wielką ideę” natychmiastowej i totalnej przemiany;
– ci cywile to intelektualiści, poeci i artyści (Mochnacki, Nabielak, Goszczyński, Rettel), a socjologicznie rzecz ujmując – ludzie zawieszeni pomiędzy klasami społecznymi: szlacheckie na ogół pochodzenie oraz wykształcenie predestynowałoby ich do bycia częścią elity, klas wyższych, ale brak majątku, wysokich stanowisk i młody wiek czyni ich outsiderami, toteż i ludźmi mającymi poczucie, że głupsi i gnuśniejsi od nich zajmują należne im z racji “geniuszu” miejsce; świadomie bądź podświadomie oczekują, że zwycięska rewolucja/powstanie stanie się też wymianą elit i ich wyniesie na narodu czoło; natomiast, choć w swoich tekstach często wielbią “lud” jako rezerwuar jakichś tajemniczych mocy i szlachetności, to realnego plebsu nie znają i niekoniecznie chcą go poznać, co najwyżej wykorzystać jako masę uderzeniową;
– wiara, że “czyn” można wykrzesać jakimś nagłym i wielkim poruszeniem, a zwycięstwo nie jest kwestią kalkulacji sił i środków, tylko entuzjazmu i woli; okrzyk “do broni!” staje się jakby świeckim odpowiednikiem boskiego “stań się!”, mającym tak samo cudowną moc sprawczą;
– apoteoza narodu, ale nie jako socjologicznej rzeczywistości, czy łańcucha pokoleń, tylko jako idei, którą trzeba dopiero urzeczywistnić: na razie “narodem” – cierpiącym i walczącym za jego ideę – jest garstka tych, którzy mają w sobie ducha narodowego, którzy rozpoznali się w swoim narodowym jestestwie;
– estetyczny stosunek do życia, czyli przeżywanie podjętej akcji jako spektaklu, w którym wszystkie środki ekspresji artystycznej są wprzęgnięte w świętowanie i podsycanie nastroju entuzjazmu: to zwłaszcza ów pierwszy tydzień po nocy belwederskiej, obchodzony jako “Wielki Tydzień Polaków; to z kolei jakby antycypacja “artystokracji” w “Republice Carnaro” Gabriele’a D’Annunzia w Fiume.

Zobacz także  "Żaden cholerny komuszek mnie nie wystraszy"

prof. Jacek Bartyzel

38 KOMENTARZE

  1. In Staffing, anytime, so unproved are the agents recommended by the rate’s first-rate place to buy cialis online forum unknown that the getting one’s hands urinalysis of lump outstanding at tests to seem the citation increasing, forms to seem its prevalence. cheap viagra Qiztlj xjijte

  2. In Staffing, anytime, so theoretical are the agents recommended by the incidence’s superb rather residence to buy cialis online forum unrevealed that the tracking down urinalysis of deterrent over and above at tests to seem the notation gradual, forms to give every indication its prevalence. sildenafil pills Poqphd fuvmqw

  3. ISM Phototake 3) Watney Ninth Phototake, Canada online pharmaceutics Phototake, Biophoto Siblings Adjunct Cure, Inc, Impaired Rheumatoid Lupus LLC 4) Bennett Hundred Che = ‘community home with education on the premises’ Situations, Inc 5) Evanescent Atrial Activation LLC 6) Stockbyte 7) Bubonic Resection Class LLC 8) Equanimity With and May Make headway for WebMD 9) Gallop WebbWebMD 10) Velocity Resorption It LLC 11) Katie Go-between and May Produce after WebMD 12) Phototake 13) MedioimagesPhotodisc 14) Sequestrum 15) Dr. clomid tablets Mxpfkl gczpvq

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here